نجوم و کیهان‌شناسی

بر اساس یکی از علائم مشخصۀ علم، لازم نیست شما ادعاهای علمی را کورکورانه باور کنید. دست‌کم بر اساس اصول، شما همیشه می‌توانید خودتان آن‌ها را بیازمایید. این ادعا را که هرساله در گزارش‌های خبری تکرار می‌شود در نظر بگیرید: اعتدال بهاری، تنها روزی از سال است که شما می‌توانید یک تخم‌مرغ را در حالت تعادل روی انتهای آن نگه دارید. بسیاری از مردم، این ادعا را باور دارند، اما اگر به ماهیت اعتدال بهاری فکر کنید بلافاصله مشکوک خواهید شد. اعتدال بهاری صرفاً نقطه‌ای از زمان است که نور خورشید در آن به‌طور مساوی بر دو نیم‌کره می‌تابد (شکل 2 3 را ببینید). به‌سختی می‌توان فهمید که چطور نور خورشید می‌تواند بر ایستاندنِ تخم‌مرغ تأثیر داشته باشد (به‌ویژه اگر تخم‌مرغ‌ها درون منزل باشند، نه زیر نور آفتاب)، و هیچ چیز خاصی در آن روز، نه پیرامون گرانشِ زمین وجود دارد و نه پیرامون گرانش خورشید.
مهم‌تر اینکه، می‌توانید این ادعا را مستقیماً بیازمایید. نگه داشتنِ یک تخم‌مرغ بر یک انتهای آن، کار ساده‌ای نیست، اما با تمرین می‌توانید این کار را در هر روزی از سال انجام دهید، نه فقط در روز اعتدال بهاری. شما نمی‌توانید تمام ادعاهای علمی را خودتان به این سادگی بیازمایید، اما درس سادۀ این مثال باید روشن باشد: قبل از پذیرشِ هر ادعای علمی، باید یک توضیح منطقی برای شواهدی که از آن پشتیبانی می‌کند، مطالبه نمایید.

کتاب «آشنایی با نجوم»، صفحه 66

یک افسانۀ شایع، این اعتبار را برای کریستف کلمب قائل است که وی نخستین کسی بود که فهمید زمین کروی است، اما آگاهی از کروی بودن زمین به 2000 سال قبل از کلمب برمی‌گردد. نه تنها دانشورانِ زمان کلمب به‌خوبی می‌دانستند که زمین گِرد است، بلکه حتی به اندازۀ تقریبیِ آن نیز دست یافته بودند: محیط زمین را نخستین بار دانشمند یونانی «اراتوستِن» در حدود 240 سال قبل از میلاد اندازه گرفت. در حقیقت، یک دلیل احتمالی برای آنکه کریستف کلمب به سختی توانست یک پشتیبانِ مالی برای سفرهای خود پیدا کند آن بود که او تلاش می‌کرد نکته‌ای را اثبات کند که اشتباه بود: او ادعا داشت فاصلۀ دریایی از غرب اروپا تا شرق آسیا، کمتر از آن چیزی است که دانشمندان اعلام می‌کردند. زمانی که بالاخره یک پشتیبان در اسپانیا پیدا کرد، متأسفانه چنان بدون آمادگیِ لازم سفر خود را آغاز نمود که اگر قارۀ آمریکا در مسیر وی ظاهر نمی‌شد، قطعاً سفر وی با یک فاجعه به پایان می‌رسید.

کتاب «آشنایی با نجوم»‌، صفحه 54

کتاب «آشنایی با نجوم» به صورت تمام‌رنگی در 350 صفحه منتشر شد

اگر مایل به فراگیری «ستاره‌شناسی» به زبان ساده هستید، مطالعۀ این کتاب را به شما پیشنهاد می‌کنیم. کتاب «آشنایی با نجوم» برای مخاطب عام به رشته تحریر درآمده و تنها پیش‌نیازِ آن، علاقه است.
این کتاب ترجمۀ ویرایش سوم کتاب «The Cosmic Perspective Fundamentals» است که چهار مؤلف به سرپرستی آقای «جِفری بِنِت»‌ در نوشتن آن همکاری داشته‌اند. هرچند کتاب انگلیسی در سال 2020 منتشر شده، اطلاعات موجود در ترجمۀ فارسی تا سال 2024 به‌روز گردیده است.
کتاب «آشنایی با نجوم» در 350 صفحه و به صورت تمام‌رنگی چاپ شده و قیمت کنونی آن (تا پایان سال 1403) 495 هزار تومان است. در صورت خرید مستقیم از مترجم، کتاب با حدود 20 درصد تخفیف به قیمت 395 هزار تومان تقدیم می‌گردد.

جهت دریافت 28 صفحه نخست کتاب، شامل فهرست مطالب، پیشگفتار و فصل اول، اینجا را کلیک کنید.

این کتاب را می توانید از کتابفروشی صانعی در تهران نیز تهیه کنید. اینجا را کلیک کنید.

ارتباط با مترجم: gshahali@gmail.com

09173005569 (پیامرسانهای ایتا، بله، تلگرام)

علیرغم اینکه شاهدی مبنی بر دیدار بیگانگان در گذشته و حال وجود ندارد، افراد زیادی هنوز بر این عقیده‌اند که چنین دیدارهایی اتفاق افتاده است. مدعیانِ دیدار بیگانگان معمولاً فقدانِ شاهدِ قانع‌کننده را به یکی از این دو روش توجیه می‌کنند: پوشش و سانسورِ دولتی، یا عدم برخوردِ جدیِ جامعۀ علمی با پدیده‌های مرتبط. اجازه دهید هرکدام از این دو استدلال را به‌صورت دقیق‌تر بررسی کنیم.
یکی از تصورات رایج، به‌خصوص در آمریکا، توطئه و پوشش حقایق به‌وسیلۀ دولت است. قطعاً می‌توان پذیرفت که شاید برخی دولت‌های پنهان‌کار تلاش کنند بر روی بهترین ویدئوهای فضاپیماها و تصاویر شناساییِ ماهواره‌ها سرپوش بگذارند، هرچند علتِ این کار نامعلوم است. توضیح رایج آن است که این اخبار به دردِ عموم مردم نمی‌خورد، یا اینکه دولت در حال استفادۀ سری از تجهیزات بیگانگان است تا از راه «مهندسی معکوس»، ادوات نظامی جدیدی را طراحی کند. اما هر دو توضیح احمقانه است. یک‌سومِ مردم به دیدار و بازدید موجودات بیگانه اعتقاد دارند و اگر همین فردا روزنامه‌ها اعلان کنند که افراد بیگانه در فروشگاه‌های دولتی به صف شده‌اند چندان تعجب نخواهند کرد. اما در موردِ مهندسی معکوسِ فضاپیماهای فرازمینی، باید سختیِ سفر از یک ستاره به ستارۀ دیگر را به یاد داشته باشیم. هر جامعه‌ای که قادر به چنین کاری باشد، از نظر فناوری بسیار پیشرفته‌تر از ما است. عملِ مهندسی معکوس بر روی فضاپیماهای آن‌ها به همان اندازه غیرممکن است که تصور کنیم انسان‌های نئاندرتال با دیدن رایانه‌ای که به نحوی در غارِ محل زندگی‌شان افتاده است، رایانه‌های شخصی بسازند. به‌علاوه، باوجوداینکه ممکن است یک دولت بتواند شواهد را برای مدت کوتاهی مخفی کند، غیرممکن است که یک راز برای دهه‌ها مخفی بماند (در مورد ادعاهای رازوِل، بیش از هفت دهه). و اگر بیگانه‌ها فقط در آمریکا فرود نمی‌آمدند، آیا واقعاً می‌توانستیم باور کنیم که تمام دولت‌ها در پنهان نمودنِ شواهد با یکدیگر همکاری کنند؟
ادعای عدم علاقۀ جامعۀ علمی به موضوع نیز بی‌مورد است. دانشمندان همواره در حال رقابت با یکدیگرند تا نخستین کسی باشند که به یک کشف بزرگ دست پیدا می‌کند، و با حرص و وَلع به دنبال هر پدیدۀ جدیدِ مهم هستند. شواهدِ روشن مبنی بر اینکه بیگانگان وجود دارند و بر روی سیارۀ ما می‌باشند (یا بوده‌اند)، به عنوان یکی از مهم‌ترین اکتشافاتِ تمام اَعصار به‌حساب خواهد آمد. اگر چنین کشفی محتمل بود، پژوهشگرانِ بی‌شماری شب و روز در جستجوی آن تلاش می‌کردند. این حقیقت که تنها اندکی از دانشمندان درگیرِ چنین مطالعاتی هستند به معنی کمبود علاقه نیست، بلکه ناشی از فقدانِ شواهدی است که ارزش مطالعه داشته باشد.

کتاب «حیات در کیهان»‌، صفحه 542

خوانندۀ گرامی،

با توجه به قیمت بالای نسخۀ ‌کاغذی کتابِ «حیات در کیهان»، نسخۀ‌پی‌دی‌اف آن به‌منظور استفادۀ آموزشی در دسترس عموم علاقه‌مندان قرار گرفته و بهره‌بردای از آن تنها با اهداف غیرتجاری مجاز است.

چنانچه این کتاب را مفید یافتید، و در صورت تمایل، برای جبران بخشی از هزینه‌های آماده‌سازی آن می‌توانید مبلغی را به دلخواه به یکی از دو شماره کارت زیر واریز نمایید.

5859831186097327 (غلامرضا شاه‌علی)

5859831098243339 (علیرضا شاه‌علی)

قیمت پیشنهادی برای فروش این نسخه از طرف یکی از سایت‌های فروشندۀ کتاب‌های الکترونیکی، بیش از 800 هزار تومان بوده است.

هرگونه بهره‌برداریِ تجاری بدون اجازۀ

مترجم مورد رضایت نمی‌باشد.

برای دریافت نسخۀ پی‌دی‌اف کتاب اینجا را کلیک کنید.

از خوانندگان فرهیخته خواهشمندم چنانچه در حین مطالعۀ کتاب به موردی برخورد کردند که نیاز به اصلاح دارد، بنده را مطلع نمایند تا در چاپ‌های بعدی نسبت به اصلاح آن اقدام نمایم.

به نام آفریدگار هستی‌بخش

تیرماه سال گذشته بود که هدیه‌ای گران‌بها از طرف استاد فرزانه، جناب آقای دکتر نعمت‌الله ریاضی به دستم رسید. ایشان با ارسال کتاب «Life in the Universe» از من خواستند که نسبت به ترجمۀ آن مبادرت ورزم. حجم کتاب بر یک کار طولانی دلالت داشت، اما محتوای آن، در کنار تقاضای مشفقانۀ استاد عزیزم که افتخار شاگردی و خوشه‌چینی از فضایل اخلاقی و علمی ایشان را داشته‌ام، سختی کار را برایم آسان نمود و بحمدالله پس از قریب به یک سال و نیم، خوشحالم که ترجمۀ کتاب در آستانۀ انتشار است.
مؤلفین کتاب در یک مقدمۀ‌ نسبتاً طولانی ضمن معرفی کتاب، نکاتی را نیز جهت استفادۀ بهینه از آن پیشنهاد کرده‌اند. قسمت‌هایی از مقدمۀ ایشان را که احساس کردم می‌تواند برای خوانندگان سودمند باشد در ادامه آورده‌ام. ضمن پیشنهاد مطالعۀ‌ آن، معرفی کتاب را نیز به همانجا موکول می‌نمایم.
در طول مطالعه و ترجمۀ کتاب، مواردی پیش آمد که لازم دیدم با مؤلفین محترم در میان بگذارم. پاسخ‌های ایشان در روشن‌تر شدن نکات مبهم بسیار سودمند بود. برخی پاسخ‌ها را نیز که به نظرم می‌توانست برای عموم خوانندگان مفید باشد در چند پاورقی گنجانده‌ام.
یکی از نکات جالب‌توجه در این کتاب، نگاه منصفانه به دین و مباحث مطرح و مورد مناقشه بین علم و دین است. نویسندگان کتاب‌هایی که در آن‌ها تاریخ علم نیز مرور می‌شود، اغلب پس از نقل ماجرای محاکمۀ گالیله، کلیسا را به مخالفت با علم متهم کرده، معتقدین به خدا و دین را به نیش قلم می‌نوازند. اما در این کتاب ضمن بررسی دقیق‌ترِ موضوع محاکمۀ گالیله به‌وسیلۀ کلیسا، نکاتی بدیع مطرح شده که ضمن رعایت انصاف، می‌تواند امروزه نیز برای همگان آموزنده باشد.
ترجمۀ این کتاب نیز همچون آثار دیگر، متکی بر واژگان مصوب «فرهنگستان ادب و زبان فارسی» است؛ البته گاهی در عمل امکان به‌کارگیری واژۀ مصوب نبود. در این موارد، نزدیک‌ترین واژه جایگزین شده است.
با توجه به گستردگی مطالب این کتاب، به‌ویژه در حوزۀ زمین‌شناسی و زیست‌شناسی، لازم بود پیش‌نویس ترجمه را افرادی صاحب‌نظر و کارشناس در این حوزه‌ها مطالعه نمایند. در اینجا بر خود فرض می‌دانم از تمام اساتید و خوانندگان فرهیخته‌ای که بنده را یاری رساندند تشکر نمایم؛ و به‌صورت ویژه از آقای دکتر محمدعلی پیروزمندان بابت مطالعۀ فصل 4 که بیشتر به موضوع زمین‌شناسی می‌پردازد، و آقای محمدحسین پیروزمندان بابت مطالعۀ فصل‌های مرتبط با زیست‌شناسی (فصل‌های 5 و 6) سپاسگزارم.
در پایان باید از مرحوم دکتر «رضا یوسفیان» نیز یاد کنم، دوست قدیمی و همراه سال‌های پرفرازونشیبِ دفاع مقدس. قرار بود تمام کتاب،‌ به‌ویژه مطالب مربوط به زیست‌شناسی را بخوانند و از نظرات‌شان استفاده کنم. اما متأسفانه بیماری اجازه نداد و خیلی زود از ادامۀ مصاحبتِ ایشان محروم شدم. خدایش رحمت کند و با نیکان و مجاهدان محشور نماید.
تمام تلاشم در ترجمۀ ‌این کتاب آن بوده است که ضمن رعایت حسن امانت‌داری در انتقال مطالب، ترجمه‌ای شیوا و روان، مطابق با زیبایی‌های زبان فارسی ارائه شود. امیدوارم که خوانندگان فرهیخته، کاستی‌ها را به دیدۀ اغماض بنگرند. علیرغم چندین مرتبه مرور کتاب، بدیهی است امکان لغزش در ترجمه و نگارش وجود دارد، لذا ضمن پوزش از خطای احتمالی، از تذکر خوانندگان محترم سپاسگزار خواهم بود.
امیدوارم این ترجمه نیز بتواند مورد توجه فرهیختگان و علاقه‌مندان قرار گیرد و نقشی هرچند کوچک در ارتقای معلومات فرزندان این سرزمین داشته، تشنگان دانش را جرعه‌ای سیراب نماید.

الحمد لله رب العالمین
غلامرضا شاه‌علی
شیراز- آبان 1402